کتابهای مرتبط با این مطلب
-
فناوری
0 تومان
-
دانشنامه تصویری دبستان
0 تومان
-
تفکر برتر
0 تومان
مطلب بعدی را از دست ندهید
راهنمای خرید، معرفی چاپهای تازه و تخفیفهای مناسبتی.
پرخوانندهترینها
کاوه آهنگر شخصیتی اسطورهای در شاهنامه فردوسی است که برای نجات پسرش به دادخواهی نزد ضحاک میرود. ضحاک فرمان میدهد پسرش را آزاد کنند و در پی آن، از کاوه میخواهد دادگری او را گواهی کند. کاوه نوشته را میدرد، چرم آهنگریاش را بر سر نیزه میزند و مردم را به پیوستن به فریدون فرامیخواند. این چرم بعدها به درفش کاویانی تبدیل میشود.
در بخش دادخواهی، کاوه از هجده پسر سخن میگوید که تنها یکی از آنها برایش مانده است. فردوسی در همان صحنه نام پسر آزادشده را نمیآورد. قارن کاوگان و قباد دو نامیاند که در روایتهای پهلوانی با خاندان کاوه پیوند دارند. برای فهم این تفاوت باید صحنه دادخواهی، بخشهای بعدی شاهنامه و روایتهای دیگر را کنار هم خواند.
کاوه آهنگر کیست و چه جایگاهی در شاهنامه دارد؟
کاوه در بخش پادشاهی ضحاک وارد شاهنامه میشود. فردوسی او را از زبان خودش معرفی میکند. کاوه میگوید آهنگری است که به کسی آزاری نرسانده و از شاه ستم دیده است. همین معرفی کوتاه جایگاه او را روشن میکند. او از زندگی و کار روزمره به دربار آمده و درباره بهایی حرف میزند که خانوادهاش برای ادامه فرمانروایی ضحاک پرداخته است.
پیش از ورود کاوه، ضحاک از بزرگان کشور خواسته است در نوشتهای گواهی کنند که او همواره راست گفته و به داد رفتار کرده است. بزرگان از بیم شاه گواهی میدهند. کاوه درست در همین مجلس از فرزندانی حرف میزند که بهخاطر فرمان ضحاک از دست داده است. خواننده ستایش بزرگان و دادخواهی آهنگر را در یک صحنه میبیند و میتواند معنای آن گواهی را از خلال رفتار هر دو طرف بفهمد.
خلاصه داستان کاوه آهنگر و ضحاک در شاهنامه
چرا کاوه به بارگاه ضحاک رفت؟
در شاهنامه، اهریمن در هیئت آشپز بر شانههای ضحاک بوسه میزند و از جای بوسهها دو مار میروید. برای آرامکردن آنها، هر شب دو جوان را به کشتن میدهند تا مغزشان خوراک مارها شود. فردوسی ماجرای روییدن مارها و بهتختنشستن ضحاک را پیش از ورود کاوه روایت میکند. این بخش از داستان ضحاک ماردوش توضیح میدهد که چرا دادخواهی یک پدر به مسئله بسیاری از خانوادهها پیوند میخورد.
وقتی کاوه وارد بارگاه میشود، از هجده پسری میگوید که از میان آنها فقط یکی برایش مانده است. او از ضحاک میخواهد فرزندش را به او بازگرداند و توضیح دهد چرا رنج فرمانرواییاش بر دوش مردمی مانند او افتاده است. ضحاک از صراحت سخن کاوه در شگفت میماند و دستور میدهد پسرش را آزاد کنند.
دادخواهی کاوه آهنگر و پارهکردن محضر
«محضر» در این داستان نوشتهای است که گواهان قرار است با تأیید آن دادگری ضحاک را تصدیق کنند. پس از آزادی پسر کاوه، ضحاک از او نیز میخواهد بر همان نوشته گواهی بدهد. کاوه نوشته را میخواند، بزرگان حاضر را سرزنش میکند، محضر را میدرد و همراه پسرش از ایوان بیرون میرود.
ترتیب این دو اتفاق اهمیت دارد. پسر کاوه زمانی آزاد شده که هنوز پدرش محضر را نخوانده است. کاوه که دیگر پسرش را پس گرفته، در حضور همان کسانی که گواهی دادهاند، نوشته را زیر پا میاندازد. ضحاک بعدتر به بزرگان میگوید هنگام رویارویی با کاوه گویی کوهی از آهن میان آن دو روییده بود. این تصویر از زبان خود شاه میآید و نشان میدهد ورود مردی که برای دادخواهی آمده تا چه اندازه او را آشفته کرده است.
کاوه در بازار چه کرد؟
کاوه پس از خروج از دربار به بازار میرود. مردم پیرامونش جمع میشوند و او چرمی را که آهنگران هنگام کار برای پوشاندن جلوی پای خود به کار میبرند، بر سر نیزه میگذارد. در بازگوییهای امروزی معمولاً از آن بهعنوان پیشبند چرمی کاوه یاد میشود. کاوه با همین نشان در میان مردم حرکت میکند و از هواداران فریدون میخواهد با او همراه شوند.
فردوسی در این بخش توضیح نمیدهد کاوه چگونه از جای فریدون باخبر بوده است. روایت از همراهشدن مردم به رسیدن آنها نزد فریدون میرسد. این فاصله در بعضی نقالیها با جزئیاتی مانند آگاهشدن از جای فریدون در خواب پر شده است. دانشنامه ایرانیکا این تفاوت را در گزارش روایتهای شفاهی و نقالی ثبت کرده است.
فریدون چگونه به فرمانروایی ضحاک پایان داد؟

فریدون چرم آوردهشده را میآراید و برای رویارویی با ضحاک آماده میشود. او طرح گرز گاوسر را بر خاک میکشد و آهنگران آن را میسازند. در بازگوییهایی ساخت گرز به کاوه نسبت داده شده است. در این بخش از شاهنامه، فردوسی از آهنگران سخن میگوید و نام سازندهای را بهطور جداگانه نمیآورد.
در فرجام رویارویی فریدون و ضحاک، فریدون با گرز به ضحاک ضربه میزند. سروش از او میخواهد ضحاک را نکشد و سرانجام ضحاک در کوه دماوند به بند کشیده میشود.
کاوه آهنگر چه نشانی داشت؟ از چرم آهنگری تا درفش کاویانی
نشان کاوه در بازار همان چرم سادهای بود که بر سر نیزه گذاشت. تغییر شکل آن پس از رسیدن به فریدون اتفاق افتاد. فریدون چرم را با دیبا و گوهر آراست و آویزهایی به رنگ سرخ، زرد و بنفش بر آن افزود. فردوسی سپس از پادشاهانی میگوید که هر یک به آرایههای درفش افزودند. به همین دلیل توصیف چرم ساده و تصویر پرچمی گوهرنشان هر دو در داستان جای دارند و به دو مرحله از سرگذشت یک نشان اشاره میکنند.
شناخت پیشینه درفش و روایتی که فردوسی برای پیدایش آن نقل میکند، به فهم تفاوت شاهنامه با دیگر آثار حماسی کمک میکند. فردوسی سرگذشت یک نشان شاهی را از کارگاه و بازار آغاز میکند، سپس آن را به دربار میرساند. نام درفش کاویانی در گزارشهای مربوط به دوره ساسانی هم دیده میشود. نقش، اندازه و جنس درفش در گزارشهای مختلف یکسان نیست. جزئیات پرچمی که در یک تصویر امروزی میبینیم، بسته به منبع و برداشت تصویرگر میتواند متفاوت باشد.
شعر کاوه آهنگر در شاهنامه با معنی ساده
فردوسی در صحنه دادخواهی، پیشه کاوه و مخاطب اعتراض او را در یک بیت میآورد.
یکی بیزیان مرد آهنگرم
ز شاه آتش آید همی بر سرم
کاوه میگوید آهنگری است که به کسی آسیب نرسانده، اما از جانب شاه گرفتار رنج و بلا شده است. «آتش آمدن بر سر» در اینجا تصویری از ستمی است که به او و خانوادهاش رسیده است. کنار هم آمدن «آهنگر» و «آتش» هم به بیت قوت میدهد. آتش در کارگاه ابزار کار اوست و در این گفتوگو تصویر بلایی است که از دربار میرسد.
نباشم بدین محضر اندر گوا
نه هرگز براندیشم از پادشا
معنی بیت این است که کاوه حاضر نیست در تأیید آن نوشته گواهی بدهد و بیم از شاه هم تصمیمش را عوض نمیکند. «گوا» صورت کوتاه «گواه» است. این بیت پس از آزادی پسر کاوه و درست پیش از پارهشدن محضر آمده است. در چاپهای کامل، از جمله شاهنامه فردوسی بر اساس نسخه مسکو، جای این گفتوگو در بخش پادشاهی ضحاک و میان صحنه گواهی بزرگان و گردآمدن مردم در بازار است.
شخصیتهای داستان کاوه آهنگر چه نقشی دارند؟
| شخصیت | نقش در روایت شاهنامه |
| کاوه آهنگر | برای فرزندش دادخواهی میکند، محضر را میدرد و مردم را نزد فریدون میبرد. |
| ضحاک | فرمانروای ماردوشی است که از بزرگان برای اثبات دادگری خود گواهی میخواهد و پسر کاوه را آزاد میکند. |
| فریدون | مردم گردآمده را میپذیرد، درفش را میآراید و سرانجام ضحاک را به بند میکشد. |
| پسر کاوه | گرفتاری او کاوه را به دربار میکشاند. شاهنامه در این صحنه نامی برایش نمیآورد. |
| ارمایل و گرمایل | پیش از ورود کاوه به داستان، در آشپزخانه ضحاک راهی پیدا میکنند تا هر بار یکی از دو جوان محکوم را نجات دهند. |
| سروش | در پایان رویارویی از فریدون میخواهد ضحاک را زنده نگه دارد. |
ارمایل و گرمایل پیش از دادخواهی کاوه هم با پیامد فرمان ضحاک روبهرو شدهاند. فردوسی نجات جوانان را در بخش جداگانهای روایت میکند. کنار هم گذاشتن این دو بخش نشان میدهد پیش از آنکه مردم در بازار جمع شوند، کسانی در خود دستگاه ضحاک هم برای نجات قربانیان دست به کار شده بودند. بیرون از دربار، فرانک، مادر فریدون و یکی از زنان تاثیر گذار شاهنامه، نیز برای دور نگه داشتن فرزندش از مأموران ضحاک او را مدتی به دشتبان سپرده بود.
نسل کاوه آهنگر و نام فرزندان او

نام فرزند کاوه آهنگر که از دست ضحاک نجات یافت چه بود؟
در صحنه دادخواهی نام فرزندی که ضحاک آزاد میکند نیامده است. قارن کاوگان، که نامش بهصورت کارن هم نوشته میشود، در بخشهای بعدی شاهنامه در میان پهلوانان و فرماندهان ایران دیده میشود. قباد نیز در روایت پهلوانی با خاندان کاوه پیوند دارد. در بخش پادشاهی نوذر، قباد در نبرد با بارمان کشته میشود و قارن به کینخواهی او برمیخیزد.
در برخی روایتهای بیرون از شاهنامه، از جمله روایت ثعالبی به نقل از پژوهشهای مربوط به کاوه، پسر نجاتیافته قارن معرفی میشود. همین تفاوت روشن میکند چرا نام قارن در پاسخ به این پرسش زیاد تکرار میشود و چرا هنگام نقل مستقیم شاهنامه باید صحنه دادخواهی را بر اساس واژههای خود فردوسی خواند.
کاوه آهنگر پسر کیست و آیا نسل او تا امروز شناخته شده است؟
فردوسی در داستان رویارویی با ضحاک نام پدر کاوه را ذکر نمیکند. آنچه در روایت روشنتر است، پیوند کاوه با پهلوانانی مانند قارن در نسل بعد است. در یک روایت منظوم کردی که ایرانیکا گزارش کرده، کشواد، نیای خاندان گودرزیان، نیز در شمار پسران کاوه آمده است. این نسبت به همان روایت تعلق دارد و نشان میدهد تبار پهلوانان در بازگوییهای مختلف میتواند تغییر کند.
عبارت «طایفه کاوه آهنگر» گاهی به باور مردم درباره تبار خودشان اشاره دارد. در گزارش پارسیان دژ به نقل از جغرافیای نظامی ایران، آمده است که گروهی از مردم چند روستای منطقه فریدن خود را از فرزندان کاوه میدانستند. ارزش این گزارش در ثبت یک باور محلی است. برای پیوند دادن یک خاندان امروزی به شخصیتی اسطورهای، به شواهد پیوستهای درباره نسب هر نسل نیاز است. نام خانوادگی، نام روستا یا روایت شفاهی بهتنهایی چنین پیوندی را ثابت نمیکند.
کاوه آهنگر اهل کجا بود؟ از سپاهان تا روایت کردی کاوا
در بخش ضحاک شاهنامه، زادگاه کاوه مشخص نشده است. نسبتدادن او به اصفهان در منابع دیگر سابقه دارد. در گرشاسپنامه اسدی توسی، فریدون در گفتوگو با قباد از پدر او بهعنوان آهنگری از سپاهان یاد میکند. بلعمی نیز در تاریخ خود کاوه را کشاورزی از روستایی در نزدیکی اصفهان معرفی میکند. این دو منبع پیوند کاوه با اصفهان را در سنت روایی نشان میدهند و برای تعیین روستای زادگاه او اطلاعات یکسانی به دست نمیدهند.
آیا کاوه آهنگر کُرد بود؟
در فرهنگ کردی، کاوه با نام «کاوا» شناخته میشود و داستان او در برخی روایتهای نوروزی جایگاه مهمی دارد. در این روایتها آتش نوروز یادآور پیروزی بر ضحاک و رساندن خبر رهایی است. پژوهشهایی درباره روایت «کاوا و ضحاک» نیز پیوندهای آن را با سنتهای روایی زاگرس بررسی کردهاند. این شواهد درباره جایگاه کاوا در فرهنگ کردیاند و برای تعیین قومیت تاریخی شخصیتی اسطورهای کفایت نمیکنند.
در کتاب شاهنامه فردوسی، پیوند جشن مهرگان با پیروزی فریدون در نخستین بخش پادشاهی او روایت میشود. در این دو سنت، یاد پیروزی بر ضحاک با دو جشن متفاوت گره خورده است.
مقبره کاوه آهنگر کجاست؟

بنایی که به آرامگاه کاوه آهنگر شهرت دارد، در روستای مشهد کاوه از توابع شهرستان چادگان در استان اصفهان قرار دارد. در بعضی نوشتههای قدیمیتر، این محل با نام «مشهد آهنگران» و با ارجاع به منطقه فریدن معرفی شده است. اگر در جستوجو به هر دو نام برخوردید، برای پیدا کردن بنای شناختهشده امروزی، «مشهد کاوه چادگان» عبارت دقیقتری است.
گزارش مرمت بنا، به نقل از مسئول میراث فرهنگی شهرستان، قدمت ساختمان را به دوره ایلخانی نسبت میدهد. گزارش ثبت ملی نیز شماره ۳۲۱۱۹ را برای بنا آورده است. قدمت ساختمان و ثبت آن اطلاعاتی درباره خود اثر تاریخیاند. هویت فرد مدفون در بنا پرسشی جداگانه است و عنوان «آرامگاه منسوب به کاوه» بیان دقیقتری برای انتساب محلی آن است.
سرانجام کاوه آهنگر در شاهنامه چه شد؟
در ترتیب داستانهای شاهنامه، خیزش کاوه در بخش اساطیری و میان پادشاهی جمشید و آغاز فرمانروایی فریدون جای دارد. پس از رسیدن کاوه و مردم نزد فریدون، روایت بر آمادهشدن فریدون و سرنوشت ضحاک متمرکز میشود. فردوسی از زمان و چگونگی مرگ کاوه یا محل دفن او روایتی نمیآورد. در نوشتههای بعدی برای زندگی او پس از پیروزی ماجراهایی نقل شده است. برای نمونه، میرخواند از فرماندهی کاوه در روزگار فریدون سخن میگوید. این تفاوت توضیح میدهد که چرا بعضی بازگوییها با پیوستن کاوه به فریدون پایان مییابند و بعضی برای زندگی او فصل دیگری دارند.
پرسشهای رایج درباره داستان کاوه آهنگر
آیا مردم از کاوه خواستند پادشاه شود؟
در روایت بلعمی، یاران کاوه پیشنهاد میکنند خودش پادشاه شود. او درخواستشان را رد میکند و میخواهد کسی را از تبار شاهان پیدا کنند. در شاهنامه، کاوه از همان صحنه بازار مردم را به همراهی با فریدون فرامیخواند.
آیا قبادِ پسر کاوه همان کیقباد است؟
قباد از پهلوانان روایت و برادر قارن است. کیقباد شخصیتی جداگانه و از شاهان کیانی است. وجود نام «قباد» در هر دو نام ممکن است باعث شود سرگذشت این دو شخصیت با هم اشتباه گرفته شود.
آیا نام کاوه در اوستا آمده است؟
نام کاوه در متنهای بازمانده اوستا دیده نمیشود. نبرد با اژیدهاک، همتای اسطورهای ضحاک، در روایتهای کهنتر آمده است. صحنه دادخواهی آهنگر و برافراشتن چرم در روایتهایی مانند شاهنامه آمده است.
حالا که قطع را انتخاب کردید
کتابهای شعر و ادبیات را بر اساس قطع، جنس جلد و بودجه فیلتر کنید.